Sinemada Basamaklar serisinin ilk bölümünde merdivenlerin karakterlerin değişimini nasıl görünür kıldığını inceledik. Serinin ikinci bölümünde ise bakışımızı bireyden topluma çeviriyoruz. Sinemada karakterlerin hangi katta yaşadığı, merdivenlerden hangi yönde ilerlediği ve hangi alanlara erişebildiği; onların sınıfsal konumunu, sahip olduğu gücü ve toplumsal hiyerarşideki yerini gösterebilir. Game of Thrones, Titanic, Parasite, Jane Eyre, Harry Potter, Metropolis ve Us üzerinden merdivenlerin insanları nasıl ayırdığına bakıyoruz.

Serinin ilk bölümü: Sinemada Basamaklar: Değişim

Game of Thrones: “Mother’s Mercy” (2015) — Yönetmen: David Nutter

Cersei’nin utanç yürüyüşü boyunca aşağı doğru ilerleyişi kraliçelikten sıradan bir bedene indirgenişinin görsel karşılığıdır. Her adım iktidarından alınan yeni bir parçaya dönüşür.

Titanic (1997) — Yönetmen: James Cameron

Titanic’in büyük merdiveni, geminin kalbi olduğu kadar sınıf sisteminin de vitrini gibidir. Rose’un yukarıdan ağır ağır inişi yalnızca romantik bir giriş değildir. Aristokrasinin kendini sergileyişidir. Jack ise aynı merdiveni çıkmasına rağmen psikolojik olarak hâlâ aşağıdadır. Yönetmen, iki karakteri aynı basamaklarda buluşturarak fiziksel mesafeyi kapatır; ancak sosyal mesafenin hâlâ aşılamadığını gösterir. Jack’in gerçek mücadelesi o dünyanın bakışları altında ezilmeden ayakta kalabilmektir. Sonraki sahnelerde aynı ait olmamayı Rose yaşayacaktır. Rose, alt güvertelere indikçe aristokrasinin korunaklı dünyasından uzaklaşır ve Jack’in gerçekliğine yaklaşır.

Evin Dikey Haritası: Kim Nerede Yaşıyor?

Yönetmen odaları değil insanların hayattaki yerini katlara dağıtır. Sinemada bir evin katları yalnızca mimari bir plan değildir aynı zamanda da karakterlerin güç, sınıf ve psikolojik konumlarının haritasıdır. Haritadaki geçişleri basamaklar böler.

Parasite (2019) — Yönetmen: Bong Joon Ho

Park ailesinin yatak odaları evin en korunaklı bölümündedir. Yukarıda uyumak yalnızca konfor değil tehlikeden ve gündelik emekten uzak yaşama ayrıcalığını temsil eder. Bodrumunda saklanan adam ise yalnızca gizli bir karakter değildir. Toplumun görmek istemediği insanların simgesidir. Bodrum, bastırılmış sınıfın görünmez hâle geldiği bir bilinçaltı gibi kullanır.

Jane Eyre (2011) — Yönetmen: Cary Joji Fukunaga

Filmde çatı katı, evin en yüksek noktası olmasına rağmen en özgür yeri değildir. Yönetmen, Bertha Mason’ı tam da burada saklayarak çatı katını ailenin bilinçdışına dönüştürür. Sinemada çatı katları bu nedenle sık sık unutulmuş sırların, bastırılmış travmaların ve yıllarca kilitli kalan gerçeklerin ortaya çıktığı mekânlar olarak kullanılır.

Harry Potter and the Philosopher’s Stone (2001) — Yönetmen: Chris Columbus

Harry’nin merdiven altındaki dolapta yaşaması aile içindeki yerini anlatır. Dursley ailesi o merdivenleri kullanarak yukarı çıkarken Harry, onların hayatını taşıyan yapının altında görünmez bir çocuk olarak yaşar.

Merdiven ve Sınıf: Aynı Basamak Herkesi Aynı Yere Götürmez

Merdivenler herkese açıktır ama herkes aynı yere ulaşamaz. Sinemada dikey hareket çoğu zaman sosyal hareketliliğin metaforudur.

Metropolis (1927) — Yönetmen: Fritz Lang

İşçiler yeraltındaki makine katlarından yukarıdaki elit dünyaya bakarlar. Aradaki mesafeyi ise metrelerle değil de sınıflarla ölçeriz. Aynı merdiven iki katı bağlar ama iki hayatı birleştiremez.

Us (2019) — Yönetmen: Jordan Peele

Buradaki yeraltı dünyası, Metropolis’in işçi katmanını bir korku filmine taşımakta gibidir. Yerin altında yaşayan “Tethered” figürler, yeryüzündeki hayatın gölgesi olarak var olurlar. Aralarındaki tek bağlantı ise sahibinin fark etmediği dar geçitler ve merdivenlerdir. Yukarıdakiler için merdiven bir konfor unsuruyken, aşağıdakiler için tek kaçış yoludur.

Titanic’in büyük merdiveni sınıfsal ayrıcalığı sergilerken Parasite ve Metropolis, yukarıda ve aşağıda yaşayanlar arasındaki mesafeyi görünür kılar. Harry Potter, Jane Eyre ve Us ise evin farklı katlarını dışlanma, bastırılma ve görünmezlik üzerinden anlamlandırır. Fakat sinemadaki her merdiven güç veya yükselme vadetmez. Bazı basamaklar karakteri korkuya, kontrol kaybına ve aynı travmanın içinde dönüp durmaya götürür.

Serinin finali: Sinemada Basamaklar: Korku, Düşüş ve Saplantı