Coğrafyanın kader olduğuna yönelik sorgulama uzun süredir popüler kültürün tartıştığı bir yaklaşım olarak dikkat çekmektedir. Özellikle bir çocuk olarak Orta Doğu toplumunda yaşamak zorunda kalmanın yarattığı tahribat hakkında kaçımızın gerçekten bir fikri var? Üstencil söylemler, barış protestoları, direniş hareketlerinin kaçı amacına ulaşıyor? Üstelik dünya bu hâldeyken başkalarının acısına bakma deneyimi nasıl bir süreçten geçiyor? Kaouther Ben Hania’nın insanlık tarihinin en büyük soykırımlarından biri olan Gazze’yi konu edindiği son filmi The Voice of Hind Rajab (2025), acının soykütüğünü sorgulayan yapımlardan biri olarak önemlidir. Altı yaşında küçük bir çocuğun İsrail Ordusu tarafından saldırıya uğraması ve saatlerce kurtarılmayı beklemesi film boyunca tüm çıplaklığıyla işlenir.

Filistin Kızılay görevlilerinden Omar’ın telefonuna gelen yardım çağrısı kısa sürede tüm ekibin ilgi odağı olur. Omar ve amiri Rana, Hind Rajab ile iletişimi sürdürüp pedagojik destek vermek isterler. Ancak her geçen saniye Hind’in aleyhine ilerlemektedir. Bu hususta film, gerçek bir yaşam öyküsü yerine gerçeği birebir aktarır. Hind’in gerçek ses dosyaları, Omar ve Rana’nın telefon konuşmaları aynen kullanılır. Her şey yaşanıldığı gibi tüm şeffaflığıyla gösterilir. Bu tercih çarpıcı ve cesur bir hareket gibi görünse de aslında medya etiği bağlamında mahremiyet ihlali barındırır.

Modern belgesel anlatıların sinematografik unsurlarla yeni bir kurgusal tarza evrilmesi son yıllarda izlediğimiz birçok yapımda karşımıza çıkmaktadır. Ancak Hind Rajab’ın hikâyesinde belgeselden ve gerçeklikten oldukça ötede önemli etik problemler olduğuna dikkat çekmek istiyorum. İlk sahneden son ana kadar acının şiddetini ve ölüm sessizliğini deneyimliyoruz. 29 Ocak 2024, dünya tarihinde kara bir leke olarak anılmayı hak ediyor. Bunun için filmi izlemeye gerek olmadığını düşünüyorum. Keza spoiler kaygısı duymadan The Voice of Hind Rajab’ı ele almak mümkün. Hind’in ve ailesinin neler yaşadığını, Batı Şeria’daki saldırıları birçoğumuz Filistin’deki halk kadar yakından bilmekteyiz. Hind’in hayata tutunma çabası ve yaşamdaki son birkaç saati ne yazık ki oldukça trajik. Ancak küçük kızın yaşadığı her şeyi, annesinin hislerini, ayakta bile durmakta zorluk çeken hallerini gerçek sinema kaygısı altında sunmak, bir pazar arayışına düşmek ne kadar doğru? Bu soruyla birlikte filmin rahatsız edici yanını saptayıp hikâyeye biraz daha yakından bakalım.

Film gerilim dozu abartılmadan yaşanılan dramı tüm çıplaklığıyla ve doğal bir mizansenle vermekte. Teknik ya da metinsel bağlamda filmin bu hususta bir problemi yok. Ancak olacaklardan haberdar olduğumuz ve Hind Rajab’ın akıbetini bilmemiz vesilesiyle o hüzünlü sona bir türlü varmak istemiyoruz. İşte tam da bu açıdan bakıldığında olayların gerçeğin birebir aktarımı bir çığ etkisi yaratmaya başlıyor. Yönetmen Kaouther Ben Hania’yı cesur üslubundan dolayı tebrik etmek gerek. Fakat küçük kızın hikâyesindeki son tüm dünyayı ve uluslararası basını bu kadar derinden etkilemişken felaket pornosunun yoğun biçimde kullanılması bir hayli ahlâk dışı.

Jean Luc Nancy, felaketi temsil etmek için yaratılacak imgenin mümkün olamayacağını iddia eder. Felaketi imgeleyen yasaklı temsil, her koşulda işaret etmek istediği olayı bir şekilde eksik aktarmaktadır. Yani bu temsil hep eksik kalacaktır. Bundandır ki Nancy, şiddet içerikleri görüntüler olmadan soykırımın gösterilmesinin imkansız olduğunu vurgular. Örneğin depremden sonrasının temsili felaketi yeniden üretmeye başlar. Ölülerin cesetleri, enkaz altındaki bedenler, harap olmuş sokaklar direkt temsili oluşturur. Ancak bu temsil doğrudan şiddeti temsil etmeye yetmez, bu yalnızca şiddetin yeniden üretilerek felakete sürüklenmesi anlamına gelmektedir. Keza felaket dediğimiz şey ona tanık olan bireyi insanlıktan çıkarır.Böylece geride kalanların tanık olduğu olaylar hiçbir zaman gerçekten olan şeyi (olayın kendisini) dillendirmez. [1] Nancy’den elde edilen bulgulara göre Hind Rajab’ın hikâyesine ve acıklı annesine tanıklık eden herkes kolektif biçimde benzer üzüntüyü duyumsar. Şüphe yok salondan kimse mutlu bir şekilde ayrılmaz. Ancak acıklı annenin yaşadığı acı ve çocuğuna vedası pornografik bir acı üzerinden sergilenir. Tanık, başkasının acısına Hind Rajab’ın annesi gibi bakar. Bu nedenle annenin görmüş olduğu tüm cesetler ve hissettiği acı, yaşadığı yas doğrudan tanığın duygularına nüfuz eder.  Zaten amaç felaketi deyim yerindeyse suyunu çıkartarak izleyiciye sunar. Çünkü perdedeki duygusal bir sahne değildir, bir soykırım, bir felakettir.

Son kertede The Voice of Hind Rajab her ne kadar Filistin konulu bir film olsa da büyük bir desteği Hollywood oyuncularından görmektedir. Filmin yürütücü yapımcıları arasında Brad Pitt, hayvan hakları aktivisti ve vegan Joaquin Phoenix ve Rooney Mara gibi isimler bulunmaktadır. Venedik Film Festivali Jüri Büyük Ödülü’nün sahibi olan yapım, almış olduğu ödülle felaketin gösterimi hakkındaki ısrarı sanırım bir nebze de olsa açıklamaya yeter. Sinemanın konuşmaktan çok göstermeye olan tutkusu yadsınamaz bir gerçektir; fakat The Voice of Hind Rajab, bu gerçekliği haddinden fazla kırar. Acıklı bir annenin ailesinin, sevdiklerinin en önemlisi de küçük kızının naaşının başına getirilmesi, acıyı bir his olmaktan çıkarıp porno nesnesi hâline getirmektedir. Başkasının acısına bakmaktaki haz, biz izleyicileri her ne kadar etkileyip hüzünlendirse de ister istemez bir Medusa etkisi yaratır. Başı kesilen bakan değil bakılandır. Ancak yine de bir insanlık suçunu sinema vasıtasıyla dünyaya duyuran Kaouther Ben Hania’ya ve Hind Rajab’ı kurtarmak için var gücüyle çalışan görevlilere teşekkürü bir borç biliyorum.

Kaynakça

[1] Erdem, Hatice İ. (2024). Felaketin Temsilinden Tanıklığın İmkânsızlığına: Başkalarının Acısına Bakmak.